ជំងឺបេះដូង (Heart Disease)

by rescent | កក្កដា 30, 2021 | Diseases

បេះដូងគឺជាសរីរៈសាច់ដុំប្រហោងដែលមានទំហំប៉ុនកណ្តាប់ដៃ។ វាស្ថិតនៅចំកណ្តាលទ្រូង ផ្នែកខាងឆ្វេងបន្តិច និងក្រោមឆ្អឹងសន្ទះទ្រូង។

មុខងាររបស់បេះដូង គឺច្របាច់ឈាមដែលមានអុកស៊ីសែននិងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃរាងកាយ។ បេះដូងត្រូវបានបែងចែកជាបួនថត គឺថតលើពីរ (Atriums) និងថតក្រោមពីរ (Ventricles) ។ ផ្នែកខាងស្តាំនៃបេះដូងទទួលបានឈាម “ដែលបានប្រើប្រាស់” ពីរាងកាយនិងច្របាច់វាទៅកាន់សួតដើម្បីចាប់យកអុកស៊ីសែន។ បន្ទាប់មកឈាមដែលសម្បូរអុកស៊ីហ្សែនវិលត្រឡប់ទៅផ្នែកខាងឆ្វេងនៃបេះដូងហើយត្រូវបានច្របាច់បញ្ចេញតាមរយៈអាអ័កទៅគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃរាងកាយ។

នៅក្នុងបេះដូងគឺមានសន្ទះចំនួន៤។ សន្ទះទាំងនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅរវាងថតខាងលើនិងថតខាងក្រោមនៃបេះដូង និងនៅក្នុងសរសៃឈាមធំនៃបេះដូង។ សន្ទះបេះដូងគឺទប់ឈាមដែលច្របាច់ចេញក្នុងទិសដៅមួយ។

បេះដូងច្របាច់ជាមធ្យមពី ៦០ ទៅ ១០០ ដងក្នុងមួយនាទី។ ការច្របាច់ឬកន្រ្តាក់ម្តងៗគឺបណ្តាលមកពីការជម្រុញចរន្តអគ្គិសនីដែលភ្ញោចឡើងដោយកោសិកាឯកទេសដែលត្រូវបានគេហៅថា SA Node ។ ការជំរុញចរន្តអគ្គិសនីដែលបានពី SA Node ធ្វើដំណើរតាមស៊េរីនៃសរសៃជាច្រើនដែលមាននៅគ្រប់ថតបេះដូងហើយបណ្តាលឲ្យមានការកន្ត្រាក់នៃសាច់ដុំបេះដូង។

សរសៃឈាមបេះដូង

បេះដូងគឺដូចជាសរីរាង្គដទៃទៀតនៅក្នុងរាងកាយដែលត្រូវការអុកស៊ីសែនដើម្បីដំណើរការប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ សរសៃអាកទែកូរ៉ូនាគឺផ្តល់ឈាមដែលសម្បូរដោយអុកស៊ីសែនទៅកាន់សាច់ដុំបេះដូង។

សរសៃអាកទែកូរ៉ូនាគឺជាសរសៃឈាមមានសាខាចេញពីអាអក ។ វាលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃនៃបេះដូងហើយមានសាខាជាច្រើនដើម្បីចិញ្ចឹមសាច់ដុំបេះដូងទាំងអស់។

ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង

ស្រទាប់ខាងក្នុងនៃសរសៃឈាមបេះដូងដែលមានសុខភាពល្អ គឺមានលក្ខណៈរលោងធម្មតា។ ការខូចខាតនៅទ្រនាប់ខាងក្នុងរបស់សរសៃអាទែរនេះគឺរួមចំណែកដល់ការវិវត្តឡើងបន្តិចម្តងនូវសារធាតុមួយចំនួន (ស្រទាប់ខ្លាញ់និងកាកសំណល់ផ្សេងទៀត – គេហៅថា atherosclerosis) ។ ការកើតឡើងនេះបានរាំងខ្ទប់លំហូរឈាមនិងទីបំផុតអាចនាំឲ្យមានបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរដូចជាការឈឺចុកក្នុងទ្រូង ឬគាំងបេះដូង។

ការវិវត្តឡើងនេះគឺមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងអ្វីដែលកើតឡើងនៅក្នុងបំពង់ច្រេះចាស់មួយ។ មានតែបរិមាណឈាមតិចតួចប៉ុណ្ណោះដែលអាចឆ្លងកាត់ដែលបណ្តាលឲ្យមានអតុល្យភាពរវាងតម្រូវការនៃសាច់ដុំបេះដូងសម្រាប់អុកស៊ីសែន និងសមត្ថភាពនៃសរសៃឈាមបេះដូងដែលរួមតូចដើម្បីបំពេញតាមការតម្រូវនោះ។

តើការចុកទ្រូងគឺជាអ្វី (Angina)?

នៅពេលដែលបេះដូងមិនទទួលបានឈាមដែលមានអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់ ភាពមិនសុខស្រួលមួយចំនួនដែលត្រូវបានគេហៅថា ការចុកទ្រូង (Angina) អាចនឹងជួបប្រទះ។ ការចុកទ្រូងនេះក៏ត្រូវបានបង្កឡើងផងដែរដោយសារការកន្រ្តាក់នៃសរសៃឈាមបេះដូងនោះ។ ការចុកទ្រូងគឺជាសញ្ញានៃការព្រមានថាវាកំពុងតែត្រូវការអុកស៊ីសែនបន្ថែមទៀត។

មនុស្សម្នាក់អាចជួបរោគសញ្ញាផ្សេងគ្នាជាច្រើនរួមជាមួយនឹងការចុកទ្រូងដូចជា៖

• ឈឺ ឬមិនសុខស្រួល
• ពិបាករំលាយអាហារ
• តឹងទ្រូង ឬការចុក
• ស្ពឹក ឬស្រពន់
• ហត់ ដកដង្ហើមតឹង
• សម្ពាធ
• មានអារម្មណ៍ឆ្អែត ឬធ្ងន់ពោះ
• ក្រហាយ
• បែកញើស ឬវិលមុខ

រោគសញ្ញាអាចមានអារម្មណ៍ថាកើតឡើងនៅក្នុងទ្រូង ស្មា ខ្នងផ្នែកខាងលើ ដៃ ក បំពង់កឬថ្គាម។ ការចុកទ្រូងអាចត្រូវបានបង្កឲ្យមាននៅពេលដែលមានភាពតាន​តឹងផ្លូវចិត្ត ក្នុងអំឡុងពេលធ្វើលំហាត់ប្រាណខ្លាំងក្លា ឬបន្ទាប់ពីបរិភោគអាហារច្រើនពេក។ មិនត្រូវអើពើចំពោះសញ្ញានៃការចុកទ្រូងនោះទេ។ ការសម្រាក និងប្រើថ្នាំ គឺជាវិធីសាស្រ្តដែលមានប្រសិទ្ធភាពទាំងពីរដើម្បីបន្ថយការចុកទ្រូង។

តើការគាំងបេះដូងឬ​ការរលួយសាច់ដុំបេះដូង (myocardial infarction) ជាអ្វី?

 ការគាំងបេះដូងគឺកើតឡើង ដែលជាលទ្ធផលនៃការស្ទះសរសៃឈាមបេះដូង។ ដោយសរសៃបេះដូងគឺដូចជាបំពង់បង្ហូរដែលរត់កាត់ពេញបេះដូង ការកកឈាម ការស្ទះ ឬការកន្រ្តាក់នឹងធ្វើឲ្យមានការថយចុះលំហូរឈាម។ តំបន់នៃបេះដូងដែលមិនទទួលបានអុកស៊ីសែនអាចនឹងមានការខូចខាតជារៀងរហូត។ ការខូចខាតនៃសាច់ដុំបេះដូងកើតឡើងនៅពេលដែលកោសិកានៃបេះដូងខ្វះខាតអុកស៊ីសែនទៅចិញ្ចឹម។ កោសិកាទាំងនេះបានស្លាប់ដោយសារតែការស្ទះនេះ។ នៅទីបំផុត ជាលិកាសម្លាកត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅតំបន់ដែលខូចខាតនោះ។

តើសាច់ដុំបេះដូងរបស់អ្នកជាសះស្បើយវិញយ៉ាងដូម្តេច?

បន្ទាប់ពីការគាំងបេះដូង សាច់ដុំបេះដូងត្រូវរងការខូចខាត។ តំបន់ដែលរងការខូចខាតនឹងជាសះស្បើយវិញ តែវាបង្កើតឲ្យមានសម្លាកលើជាលិកា។ សរសៃឈាមតូចៗអាចពង្រីកខ្លួនដើម្បីទៅចិញ្ចឹមតំបន់ជុំវិញជាលិកាសម្លាក ឬតំបន់ដែលខូតខាត។ ជាលិកាសម្លាកដោយផ្នែក ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងរយះពេល៣ទៅ៤សប្តាហ៍។ ជាលិកាសម្លាករឹងណែន វិវត្តន៍ន៍ឡើងក្នុងរយះពេលពីប្រាំមួយសប្តាហ៍ទៅបីខែបន្ទាប់ពីរងរបួសដំបូង។ ចរន្តឈាមថ្មីនៅជុំវិញតំបន់ដែលមានការខូចខាតត្រូវបានគេហៅថា Collateral circulation ។ ការធ្វើលំហាត់ប្រាណអាចជួយបង្កើតចរន្តឈាមថ្មីដែលទៅចិញ្ចឹមបេះដូង។ ការសម្រាក និងបង្កើនការហាត់ប្រាណបន្តិចម្តងៗ គឺជាគន្លឹះក្នុងការទទួលបានជោគជ័យ។ ការធ្វើលំហាត់ប្រាណនឹងជួយពង្រឹងសាច់ដុំបេះដូង និងជួយឲ្យវាច្របាច់ឈាមមានប្រសិទ្ធិភាពល្អ។

ជំងឺខ្សោយបេះដូងដោយមានទឹកចាល់ក្នុងសួត (Congestive Heart Failure)

ជំងឺខ្សោយបេះដូងដោយមានទឹកចាល់ក្នុងសួត (CHF) កើតឡើងនៅពេលដែលបេះដូងមិនអាចច្របាច់រុញច្រានឈាមឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់តាមសរសៃឈាមដល់ផ្នែកទាំងអស់នៃរាងកាយ។ ប្រសិនបើបេះដូងមានសភាពចុះខ្សោយឬខូចខាត វាអាចច្របាច់បញ្ជូនឈាមមានប្រសិទ្ធិភាពតិចជាងធម្មតា។ ករណីនេះ ឈាមចាប់ផ្តើមច្រាល់ត្រលប់មកវិញទៅក្នុងថតនៃបេះដូង សួត និងផ្នែកផ្សេងទៀតនៃរាងកាយ។ រោគសញ្ញានៃ ជំងឺខ្សោយបេះដូងដោយមានទឹកចាល់ក្នុងសួត (CHF) រួមមាន:

• ហត់ – អាចគ្រប់ពេល ឬពេលធ្វើសកម្មភាព ឬតែពេលយប់
• ការឡើងទម្ងន់ភ្លាមៗ ដោយសារចាល់សារធាតុរាវ មិនមែនដោយសារជាតិខ្លាញ់
• ហើមដៃ ជើង ឬពោះ
• អស់កម្លាំងខ្លាំង
• ក្អកស្ងួត   ក្អកជាប់ៗនិងញឹកញាប់
• ពិបាកក្នុងការដេក  ភាគច្រើន រោគសញ្ញាទាំងនេះអាចត្រូវបានគ្រប់គ្រងបានដោយអ្នកជំងឺសម្រាក របបអាហារនិងការប្រើថ្នាំ។ 

អ្នកអាចជួយគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញាទាំងនេះដោយ:

ទំនាក់ទំនងទៅវេជ្ជបណ្ឌិតរបស់អ្នក នៅពេលដែលអ្នកមានការព្រួយបារម្ភចំពោះរោគសញ្ញាខាងលើ។ ចូរប្រើប្រាស់ថ្នាំតាមវេជ្ជបញ្ជាឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ វានឹងជួយការពារការចាល់ជាតិទឹក និងបង្កើនការកន្រ្តាក់នៃបេះដូងឲ្យមានប្រសិទ្ធិភាព។ ថ្លឹងទម្ងន់ខ្លួនជារៀងរាល់ថ្ងៃ កត់ត្រាទម្ងន់របស់អ្នក និងការហៅទូរស័ព្ទទៅវេជ្ជបណ្ឌិតរបស់អ្នកប្រសិនបើមានការឡើងទម្ងន់យ៉ាងឆាប់រហ័សណាមួយ។ អនុវត្តរបបអាហារដែលមានសូដ្យូមទាប តាមអនុសាសន៍របស់វេជ្ជបណ្ឌិតអ្នក។ សម្រាកនៅពេលដែលអ្នកមានអារម្មណ៍ថាអស់កម្លាំង។ ទាំងនេះជួយកាត់បន្ថយបន្ទុកការងាររបស់បេះដូងអ្នក។

ចង្វាក់បេះដូងមិនប្រក្រតី (Arrhythmia)

ការខូចខាតនៃបេះដូងអាចប៉ះពាល់ដល់ការជំរុញចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងបេះដូង និងនាំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរចង្វាក់របស់វា។ ការរំខានក្នុងចង្វាក់នៃបះដូងត្រូវបានគេហៅថាចង្វាក់បេះដូងមិនប្រក្រតី (Arrhythmia) ។ វាមានមូលហេតុជាច្រើន។ ចង្វាក់បេះដូងមិនប្រក្រតី មានដូចជាបេះដូងលោតយឺតពេក លឿនពេក  មិនទៀងទាត់ ឬទាំងអស់រួមគ្នា។ករណីខ្លះគឺមានភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ វាអាចត្រូវបានព្យាបាលដោយថ្នាំហើយជួនកាលត្រូធ្វើការវះកាត់។ ខ្លះទៀតអាចនឹងត្រូវការឧបករណ៍ជំនួយបេះដូង (Pacemaker)។ ករណី ចង្វាក់បេះដូងមិនប្រក្រតី ដែលគំរាមដល់ជីវិតគឺត្រូវការព្យាបាលដោយឆក់ជាបន្ទាន់ (defibrillation) ដើម្បីឲ្យបេះដូងដំណើរការធម្មតាមកវិញ។​                                                                                                                                              ​

តើអ្វីដែលបណ្តាលឲ្យកើតជំងឺបេះដូង?

មានសំណួរដែលគ្មានចម្លើយជាច្រើនចំពោះជំងឺបេះដូង ប៉ុន្តែមានកត្តាហានិភ័យជាក់លាក់មួយចំនួនដែលត្រូវបានគេកំណត់ថាបានរួមចំណែកដល់ការវិវត្ត និងការរីកចម្រើនទៅរកជំងឺបេះដូង។កត្តាហានិភ័យនៃសរសៃឈាមបេះដូងមានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួនឬ បែបទម្លាប់ដែលអាចបង្កើនហានិភ័យនៃការវិវត្តទៅជាជំងឺបេះដូង។ កត្តាហានិភ័យត្រូវបានបែងចែកជាពីរក្រុម៖ កត្តាគ្រោះថ្នាក់ដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន និងកត្តាហានិភ័យដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន។ វាជាការសំខាន់ក្នុងការសំគាល់ថា ខណៈដែលអ្នកមិនអាចកែប្រែអាយុ ភេទ ឬប្រវត្តិក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកបាន ប៉ុន្តែអ្នកអាចកែប្រែ ឬពន្យាពេលនៃផលប៉ះពាល់របស់វាដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូរលើកត្តាហានិភ័យដែលយើងអាចគ្រប់គ្រងបាន។ អ្នកអាចការពារពីជំងឺបេះដូងបាន។

កត្តាហានិភ័យដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន

•  ប្រវត្តិគ្រួសារ: ឱកាសរបស់អ្នកក្នុងការមានជំងឺគាំងបេះដូង គឺមានច្រើនប្រសិនបើអ្នកមានឪពុកម្តាយ ជីដូនជីតា ឬបងប្អូនបង្កើតមានជំងឺបេះដូង។ របៀបរស់នៅប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ព្រមទាំងទំនោរនៃហ្សែនអាចរួមចំណែកមួយដែលអាចនាំទៅរកជំងឺបេះដូងផងដែរ។
• អាយុ៥៥ ឬលើស៖ ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូងគឺពាក់ព័ន្ធជាមួយវ័យផងដែរ។ មនុស្សដែលមានវ័យកាន់តែចាស់ គឺទំនងជាមានការអភិវឌ្ឍទៅក្រិនរឹងសរសៃឈាមជាងវ័យក្មេង​។
• ភេទ៖ ការស្រាវជ្រាវនាពេលបច្ចុប្បន្នបានបង្ហាញថាជំងឺសរសៃឈាមបេះដូងគឺមានច្រើនចំពោះបុរសជាងស្ត្រី។ នេះប្រហែលជាដោយសារតែកត្តាអ័រម៉ូន។ស្ត្រីក្រោយអស់រដូវមានការកើនឡើងហានិភ័យនៃជំងឺបេះដូង។

កត្តាហានិភ័យដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន

• ការជក់បារីបារី: ការជក់បារីរួមចំណែកដល់ការកើតជំងឺមហារីកសួត ជំងឺរលាកទងសួតនិងជំងឺហើមសួត។ អ្នកជក់បារីមានហានិភ័យ២ដងនៃការគាំងបេះដូង និងពី២ទៅ៤ដង នៃការស្លាប់ដោយសារការគាំងបេះដូងភ្លាមៗ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្នកមិនជក់បារី។  ការជក់បារីគឺបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សមាជិកក្រុមគ្រួសារផងដែរ។ ជាតិនីកូទីនក្នុងបារីបណ្តាលឲ្យបេះដូងធ្វើការពិបាកជាងមុន បង្កើនចង្វាក់បេះដូង និងសម្ពាធឈាម។ កាបូនម៉ូណូអុកស៊ីតនៅក្នុងផ្សែងបារីតោងជាប់ជាមួយអេម៉ូក្លូប៊ីនក្នុងឈាមបានមុនអុកស៊ីសែន ដូច្នេះបេះដូងរបស់អ្នកមិនអាចទទួលបានអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការ។ សារធាតុគីមីទាំងនេះអាចរួមចំណែកដល់ការរបួសលើជញ្ជាំងនៃសរសៃឈាម។ សូមកុំជក់បារី!
• សម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់: សម្ពាធឈាមខ្ពស់អាចបង្កើនល្បឿនដំណើរការនៃការរឹងក្រិនសរសៃឈាម និងធ្វើឲ្យបេះដូងធ្វើការលំបាក។ កម្លាំងដែលត្រូវការដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ច្របាច់ឈាមទៅកាន់រាងកាយគឺខ្លាំងជាមួយជាមួយនឹងការឡើងសម្ពាធឈាម។
• ការកើនឡើងសម្ពាធឈាមបង្កើនហានិភ័យនៃការគាំងបេះដូង ជំងឺខ្សោយបេះដូង ឬជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល។ អ្នកអាចគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាមដោយការកែប្រែរបបអាហាររបស់អ្នក ការធ្វើលំហាត់ប្រាណជាទៀងទាត់ ប្រើថ្នាំតាមវេជ្ជបញ្ជា និងរៀនពីវិធីសម្រាករាងកាយ និងវិធីគ្រប់គ្រងការតានតឹងអារម្មណ៍។
• កូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់: កូឡេស្តេរ៉ុលគឺជាសារធាតុខ្លាញ់ដែលកើតឡើងដោយរាងកាយរបស់អ្នក ហើយបានរកឃើញក្នុងអាហារមួយចំនួន។ កូឡេស្តេរ៉ុលគឺជាធាតុផ្សំសំខាន់នៃកំណកជាតិខ្លាញ់ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសរសៃឈាមបេះដូងនៅពេលដែលជំងឺសរសៃឈាមបេះដូងមានការវិវត្ត។ កម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់ក្នុងឈាមនេះកាន់តែច្រើន ឱកាសជំងឺនេះនឹងអភិវឌ្ឍនិងការរីកលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សនេះ។ ដើម្បីរក្សាកូឡេស្តេរ៉ុលក្នុងឈាមឲ្យមានសុខភាពល្អ គឺចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តតាមផែនការរបបអាហារដែលមានកូឡេស្ទេរ៉ូល និងជាតិខ្លាញ់ទាប។
• ជំងឺទឹកនោមផ្អែម: ជំងឺទឹកនោមផ្អែមគឺជាជំងឺមួយដែលកំណត់ដោយមានការកើនឡើងកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាម។ វាបង្កឡើងដោយការចុះខ្សោយរបស់រាងកាយក្នុងការផលិតអាំងស៊ុយលីន (អរម៉ូនមួយដែលជួយដើម្បីផ្លាស់ទីស្ករពីឈាមទៅក្នុងកោសិការបស់រាងកាយ)។ ការរក្សាកម្រិតជាតិស្ករខ្ពស់ក្នុងឈាមយូរនឹងបណ្តាលឲ្យខូចភ្នាសខាងក្នុងនៃសរសៃឈាម និងជំរុញឲ្យមានការកើនឡើងនៃកំណក(atherosclerosis) ។
• របៀបរស់នៅបែបអសកម្ម: ភាពអសកម្មត្រូវបានបង្ហាញថាបានបង្កើនគ្រោះថ្នាក់នៃការកើតជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។ ការធ្វើលំហាត់ប្រាណជាទៀងទាត់មានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើន។ វាអាចពង្រឹងសាច់ដុំបេះដូងរបស់អ្នក និងជួយឲ្យវាធ្វើការយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព។ វាអាចជួយកាត់បន្ថយកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលរបស់អ្នក​ រក្សាទម្ងន់រាងកាយល្អ និងជួយអ្នកក្នុងការគ្រប់គ្រងភាពតានតឹង។ ប្រសិនបើអ្នកមិនហាត់ប្រាណជាទៀងទាត់ (យ៉ាងហោចណាស់បីទៅប្រាំដងក្នុងមួយសប្តាហ៍) និងការងាររបស់អ្នកមិនពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើលំហាត់ប្រាណជាទៀងទាត់ អ្នកមានរបៀបរស់នៅបែបសុខស្រួល។ ចាប់ផ្តើមធ្វើការហាត់ប្រាណមួយដែលមានសុវត្ថិភាពបន្ទាប់ពីការគាំងបេះដូង ឬការវះកាត់បើកបេះដូងដែលអាចជួយអ្នកឆាប់ជាសះស្បើយយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងជួយការពារបញ្ហាបេះដូងថែមទៀត។ វាជាការសំខាន់ដើម្បីចាប់ផ្តើមយឺតៗ បង្កើនកម្រិតនៃការហាត់ប្រាណបន្តិចម្តងៗ និងបង្កើនភាពសប្បាយរីករាយ។ មនុស្សភាគច្រើនរកឃើញថាវាមានប្រយោជន៍ក្នុងការចូលរួមក្នុងកម្មវិធីស្តារនីតិសម្បទាបេះដូងដែលរៀបចំឡើងដើម្បីជួយអ្នកចាប់ផ្តើមធ្វើលំហាត់ប្រាណដែលមានសុវត្ថិភាព ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការបុគ្គលម្នាក់ៗ។  

កត្តាផ្សេងទៀតដែលត្រូវពិចារណា៖

• របបអាហារ: របបអាហារដែលមានជាតិខ្លាញ់ និងកូឡេស្តេរ៉ូលទាបអាចជួយការពារកំណកក្នុងសរសៃឈាម (កំណកនិងការវិវត្តនៃសារធាតុខ្លាញ់ក្នុងសរសៃឈាមរបស់អ្នក) ។ អាហារគួរជៀសវាងគឺអាហារដែលមានបរិមាណជាតិខ្លាញ់ឆ្អែតដូចជាសាច់ អាហារចំអិនលឿន(Fast foods) ប៊័រ និងផលិតផលដែលមានជាតិខ្លាញ់ខ្ពស់។
• ការតានតឹងអារម្មណ៍: ភាពតានតឹងអារម្មណ៍អវិជ្ជមានត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងជំងឺផ្លូវកាយជាច្រើន រួមមានគាំងបេះដូង រហូតដល់ឈឺក្បាល។ រៀនកត់សម្គាល់ពីការឆ្លើយតបទៅនឹងភាពតានតឹងរបស់អ្នក និងប្រមើលមើលស្ថានភាពដែលជំរុញជាមុនគឺអាចជួយជៀសវាងស្ថានភាពតានតឹថអារម្មណ៍បាន។
• ជំងឺធាត់: ប្រសិនបើអ្នកធាត់ ឬលើសទម្ងន់ បេះដូងរបស់អ្នកត្រូវធ្វើការយ៉ាងលំបាកដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ឈាម អុកស៊ីសែន និងសារធាតុចិញ្ចិមទៅកាន់ជាលិការបស់អ្នក។ បេះដូងរបស់មនុស្សដែលធាត់គឺធ្វើការធ្ងន់ជាងមនុស្សដែលមានទម្ងន់រាងកាយធម្មតា។ ការបន្ថយទម្ងន់របស់អ្នកជាមួយនឹងការធ្វើលំហាត់ប្រាណ និងរបបអាហារសមរម្យអាចជួយអ្នកកែប្រែកត្តាហានិភ័យដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន។
• ការប្រើជាតិអាល់កុលហួសកម្រិត: ការប្រើប្រាស់ជាតិអាល់កុលច្រើនពេកអាចបណ្តាលអោយឡើងជាតិខ្លាញ់ទ្រីគ្លីសេរីដ (Triglyceride)​នៅក្នុងឈាម។ វាក៏អាចធ្វើឲ្យខូចដល់សាច់ដុំបេះដូងរបស់អ្នក ដូច្នេះវារំខានដល់សមត្ថភាពបេះដូងក្នុងការច្របាច់ឈាមទៅដល់រាងកាយទាំងអស់របស់អ្នក។

តើអ្នកដឹងដោយរបៀបណា ប្រសិនបើអ្នកមានជំងឺបេះដូង?

ជាទូទៅ មិនមានសញ្ញាណាមួយបញ្ជាក់ថាអ្នកមានជំងឺបេះដូងនោះទេ។ វេជ្ជបណ្ឌិតអាចធ្វើតេស្តមួយចំនួនដើម្បីកំណត់ ប្រសិនបើអ្នកមានបញ្ហាអ្វីមួយ។

• ប្រវត្តិជំងឺ និងការពិនិត្យរាងកាយការពិនិត្យរាងកាយពេញលេញអាចជួយកំណត់ថាតើអ្នកមានឬអាចវិវត្តន៍ទៅជាជំងឺបេះដូង។ ប្រវត្តិវេជ្ជសាស្រ្តរបស់អ្នកក៏សំខាន់ផងដែរ។ សំណួរអំពីប្រវត្តិការជក់បារី ការប្រើគ្រឿងស្រវឹងនិងទម្លាប់នៃការហាត់ប្រាណនឹងត្រូវបានសួរ។ ព័ត៌មានអំពីប្រវត្តិសុខភាពរបស់អ្នកក៏ដូចជាប្រវត្តិសុខភាពគ្រួសាររបស់អ្នកក៏សំខាន់ផងដែរ។
• ការវាស់ចង្វាក់បេះដូង (EKG ឬ ECG)ECG គឺជាអក្សរកាត់របស់ Electrocardiogram ដែលវាស់នូវចង្វាក់ ចរន្តអគ្គិសនីរបស់បេះដូង។ អេឡិចត្រូដត្រូវបានដាក់នៅលើដើមទ្រូងដើម្បីចាប់យកចរន្តអេឡិចត្រូនិច បន្ទាប់មកត្រូវបានថតចម្លងនៅលើក្រដាស។ គំរូស្រដៀងគ្នានេះត្រូវបានគេឃើញនៅក្នុងដំណើរការបេះដូងធម្មតា។ ការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងលំនាំនេះអាចបង្ហាញថាតំបន់នៃបេះដូងត្រូវបានរងរបួសឬខូចខាត។ នេះគឺជានីតិវិធីដ៏សាមញ្ញមួយហើយអាចត្រូវបានធ្វើឡើងនៅការិយាល័យរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត។
• ការធ្វើតេស្តដើរលើខ្សែពានការធ្វើតេស្តដើរលើខ្សែពានគឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការធ្វើតេស្ត ECG ពេលសម្រាកដែលស៊េរីនៃអេឡិចត្រូដត្រូវបានភ្ជាប់ទៅលើទ្រូងរបស់អ្នក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការថតចង្វាក់បេះដូងនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅពេលធ្វើលំហាត់ប្រាណដូចជាការដើរលើម៉ាស៊ីនហាត់ប្រាណឬជិះកង់ជាដើម។ ការធ្វើលំហាត់ប្រាណនេះធ្វើឲ្យអ្នកមានការកើនឡើងនូវចង្វាក់បេះដូងនិងសម្ពាធឈាម។ ការធ្វើតេស្តនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃការឆ្លើយតបរបស់បេះដូងពេលដែលមានភាពតានតឹងផ្នែករាងកាយរួមមាន ភាពមិនប្រក្រតីនៃចរន្តអគ្គិសនី បរិមាណលំហូរឈាមទៅកាន់សាច់ដុំបេះដូង និងការឆ្លើយតបរបស់សាច់ដុំបេះដូងចំពោះការធ្វើលំហាត់ប្រាណ។
• តេស្តអង់ស៊ីមក្នុងឈាមអង់ស៊ីមក្នុងឈាមគឺជាសារធាតុដែលត្រូវបានរក្សាទុកជាធម្មតានៅក្នុងកោសិកាសាច់ដុំបេះដូង។ នៅពេលបេះដូងខូចខាត អង់ស៊ីមត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងចរន្តឈាម។ ការធ្វើតេស្តឈាមទាំងនេះបង្ហាញពីការកើនឡើងនៃកម្រិតអង់ស៊ីមនៅពេលអ្នកមានជំងឺគាំងបេះដូង។
• ការថតអេកូបេះដូង ការថតអេកូបេះដូងគឺប្រើរលកសំឡេងប្រេកង់ខ្ពស់ដើម្បីថតយករូបភាពកំពុងមានចលនានៃបេះដូងរបស់អ្នក។ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកធ្វើការសិក្សាពីរូបភាពដើម្បីវាស់វែង កំណត់ពីមុខងារ និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃបេះដូងរបស់អ្នក
• ការស្កេនដោយវិទ្យុកម្ម (Radionuclide Scan)ការស្កេនដោយវិទ្យុកម្ម គឺជាការធ្វើតេស្តមួយដែលសារជាតិវិទ្យុសកម្ម (Radionuclide) ត្រូវចាក់ចូលទៅក្នុងចរន្តឈាម និងចូលទៅកាន់បេះដូងរបស់អ្នក។ កាមេរ៉ាពិសេសមួយបង្ហាញរូបភាពនៃបេះដូងរបស់អ្នកនៅលើអេក្រង់ដែលបង្ហាញពីភាពមិនធម្មតាណាមួយនៃបេះដូងរបស់អ្នក។
• ការថតបេះដូងដោយស៊កបំពង់ចូលក្នុងបះដូង (ថតកាំរស្មីអ៊ិច)ការថតដោយស៊កបំពង់ចូលក្នុងបេះដូង គឺជាការធ្វើតេស្តដោយកាំរស្មីអ៊ិចដែលត្រូវបានធ្វើឡើងដោយគ្រូពេទ្យ។ បំពង់ស្តើងមួយដែលអាចបត់បែនបានត្រូវស៊កបញ្ចូលឆ្លងកាត់សរសៃឈាមនៅក្រលៀនរបស់អ្នក និងតាមសរសៃឈាមទៅកាន់បេះដូង។ ថ្នាំពណ៌ពិសេសមួយត្រូវបានចាក់ចូលតាមបំពង់នោះ។ ទីតាំងដែលរួមតូចឬស្ទះណាមួយអាចត្រូវបានបង្ហាញនៅលើអេក្រង់កាំរស្មីអ៊ិច។

ការព្យាបាលបញ្ហាបេះដូង

មានវិធីផ្សេងគ្នាជាច្រើនដើម្បីព្យាបាលជំងឺបេះដូង។ វេជ្ជបណ្ឌិតយកចិត្តទុកដាក់លើកត្តាជាច្រើននៅពេលធ្វើការសំរេចចិត្តអំពីវិធីព្យាបាលការស្ទះសរសៃឈាម។ កត្តាទាំងនេះគឺ៖

• ចំនួននៃការស្ទះ
• ទីតាំងនៃការស្ទះ
• ប្រវត្តិវេជ្ជសាស្រ្តរបស់អ្នក
• តម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នក

ការព្យាបាលដោយឱសថ

មានឱសថជាច្រើនដែលអាចប្រើដើម្បីព្យាបាលជំងឺបេះដូងហើយឱសថទាំងនោះធ្វើការតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នា។ ឱសថខ្លះបន្ថយភាពតានតឹងក្នុងបេះដូងរបស់អ្នក ហើយឱសថខ្លះទៀតអាចបង្កើនសមត្ថភាពក្នុងការច្របាច់ឈាម។

• ការពង្រីកសរសៃឈាមបេះដូងដែលរួមតូចឬស្ទះ  និងដាក់បំពង់ដើម្បីពង្រីកសរសៃឈាមបេះដូង (Coronary Angioplasty and Stent Placement)

ការពង្រីកសរសៃឈាមបេះដូងដែលរួមតូចឬស្ទះ (PTCA) និងស៊កបំពង់លោហធាតុ (Stent) គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយដែលត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបើកកន្លែងដែលស្ទះនៅក្នុងសរសៃឈាមបេះដូងពីផ្នែកខាងក្នុងសរសៃឈាមបេះដូង។ ដូចគ្នានឹងការថតសសៃឈាមបេះដូងដែរ បំពង់វែងមួយត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងបេះដូងពីសរសៃឈាមក្នុងក្រលៀន ឬនៅដៃ។ បំពង់នោះមានប៉េងប៉ោងពិសេសមួយនៅផ្នែកខាងចុង។ ប៉េងប៉ោងនោះត្រូវបានដាក់ជាប់លើសរសៃឈាមបេះដូងដែលស្ទះ។ ប៉េងប៉ោងត្រូវបានសប់បំប៉ោងឡើងនៅកន្លែងដែលស្ទះនិងសង្កត់លើកំណកកូលេស្តេរ៉ូលដោយបង្កើតឲ្យមានចរន្តឈាមថ្មី។ បំពង់លោហធាតុដែលអាចពង្រីកបាន (stent) ត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលក្នុងកន្លែងស្ទះដោយប្រើបំពង់ប៉េងប៉ោង។ បំពង់លោហធាតុនោះ (stent) ដើរតួនាទីដូចជារន្ទានៅកន្លែងស្ទះនិងផ្តល់នូវការបើកចំហរសរសៃឈាមបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។

• ការវះកាត់បើកបេះដូង

ការវះកាត់បើកបេះដូងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅពេលដែលចរន្តឈាមរត់ធម្មតាមានការប្រែប្រួលដោយសារជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង ជំងឺប្រឹសបេះដូង ឬបញ្ហាបេះដូងដទៃទៀត។ ការវះកាត់បេះដូងដែលត្រូវបានធ្វើញឹកញាប់គឺ៖

• • ការវះកាត់ត(ផ្សាំ)សរសៃឈាមបេះដូង (Coronary Artery bypass graft)
  • ការជួសជុល ឬប្តូរប្រឹសបេះដូង
  • ការជួសជុលបេះដូងដែលមានសន្ទះចំហររវាងថតទាំងពីរខាងលើ​ (ASD)
  • ភាពប៉ោងនៃសាច់ដុំបេះដូង (Aneurysm of heart muscle)
  • ភាពប៉ោងនៃសរសៃអាអក (Aneurysm of Aorta)
• ការវះកាត់សរសៃឈាមបេះដូង (Coronary Artery Surgery)

ការវះកាត់សរសៃឈាមបេះដូងគឺត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីបង្វែងសរសៃឈាមបេះដូងដែលរួមតូចជាមួយនឹងសរសៃឈាមវ៉ែន ឬអាកទែរដែលល្អពីរាងកាយរបស់អ្នក។ សរសៃឈាមវ៉ែននៅជើង (ជាទូទៅគឺ saphenous vein) ឬសរសៃឈាមអាកទែដែលចេញពីទ្រូងរបស់អ្នក (Internal Mammary artery) និងចេញពីដៃ (Radial Artery) ឬ Gastroepiploic artery អាចត្រូវបានគេប្រឹសម្រាប់បង្កើតជាផ្លូវវាង។ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកនឹងសម្រេចថាតើប្រភេទនៃសរសៃឈាមណាមួយត្រូវប្រើដោយអាស្រ័យលើចំនួននិងទីតាំងនៃការស្ទះ។ សរសៃឈាមបង្វែងជួយបង្កើនលំហូរឈាមទៅកាន់សាច់ដុំបេះដូងដើម្បីជួយបន្ថយការចុកទ្រូង និងឲ្យមានភាពប្រសើរឡើងនៃតួនាទីបេះដូង។

• ការវះកាត់ប្រឹសបេះដូង

ប្រឹសបេះដូងអាចមានលក្ខណៈមិនប្រក្រតីឬខូចខាតដោយសារពិការភាពពីកំណើត ការឆ្លងរោគ (Rheumatic fever or scarlet fever) និងការធ្លាក់ចុះមុខងារដោយសារអាយុកាល។ នៅពេលដែលមានស្លាកស្នាម ឬភាពក្រាស់កើតឡើង វាធ្វើឲ្យប្រឹសបេះដូងពិបាកក្នុងការបើក (រួមតូច) ឬមិនអាចបិទបានទាំងស្រុង (ខ្សោយ) ។ ប្រឹសបេះដូងដែលរងការខូចខាតអាចធ្វើការជួសជុល ប៉ុន្តែជាញឹកញាប់វាត្រូវបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរដោយប្រឹសមេកានិក ឬប្រឹសធ្វើពីជាលិកា។

• ជំងឺចំហសន្ទះថតបេះដូងខាងលើ (Atrial septal defect)

សន្ទះថតបេះដូងខាងលើ គឺជាជញ្ជាំងដែលបែងចែកថតខាងលើនៃបេះដូង។ ជម្ងឺ ASD គឺជាការចំហនៅលើជញ្ជាំងនេះ “រន្ធក្នុងបេះដូង” ដែលមិនអាចបិទក្នុងពេលអភិវឌ្ឍគភ៌។ ការវះកាត់ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីជួសជុលប្រហោងនេះដែលអនុញ្ញាតិឲ្យឈាមរត់តាមចរន្តធម្មតាតាមរយៈថតបេះដូង។